یافتن جهتهای جغرافیایی را جهتیابی گویند. جهتیابی در بسیاری از موارد کاربرد دارد. برای نمونه وقتی در کوهستان، جنگل، دشت یا بیابان گم شده باشید، با دانستن جهتهای جغرافیایی، میتوانید به مکان مورد نظرتان برسید. یکی از استفادههای مسلمانان از جهتیابی، یافتن قبله برای نماز خواندن و ذبح حیوانات است. کوهنوردان، نظامیان، جنگلبانان و ... هم به دانستن روشهای جهتیابی نیازمندند.
هرچند امروزه با وسایلی مانند قطبنما یا GPS میتوان به راحتی و با دقت بسیار زیاد جهت جغرافیایی را مشخص کرد، در نبود ابزار، دانستن روشهای دیگر جهتیابی مفید و کاراست.
جهتهای جغرافیایی، که شمال با رنگ قرمز مشخص شده
اگر رو به شمال بایستیم، سمت راستمان مشرق (شرق، باختر)، سمت چپمان مغرب (غرب، خاور) و پشت سرمان جنوب است. این چهار جهت را جهتهای اصلی مینامند. بین هر دو جهت اصلی یک جهت فرعی وجود دارد. مثلا نیمساز جهتهای شمال و شرق، جهت شمالِ شرقی (شمالِ شرق) را مشخص میکند.
با دانستن یکی از جهتها، بقیهی جهتها را میتوان به سادگی مشخص نمود. مثلاً اگر به سوی شمال ایستاده باشید، دست راست شما شرق، دست چپ شما غرب، و پشت سر شما جنوب است.
از ابتداي زمستان، نیم کره شمالي كم كم به سمت خورشيد متمايل مي شود تا اينكه پس از شش ماه، يعني در ابتداي تابستان ميزان كج شدگي آن به بالاترين حد خود مي رسد. در اين روز ساكنان اطراف عرض جغرافيايي ۵/۲۳ درجه شمالي (بالاترین حدی که خورشید بر نیمکره شمالی عمود میتابد) خورشيد را درست بالاي سر خود مي بينند. (آغاز تابستان را انقلاب تابستاني مي نامند) روز اول تابستان، طولانيترين روز سال در نيمكره شمالي است. پس از انقلاب تابستاني، نيمكره جنوبي اندك اندك به سمت خورشيد تمايل مي يابد و نيمكره شمالي، از خورشيد دور مي شود تا اينكه پس از شش ماه، يعني در ابتداي زمستان نيمكره شمالي، ميزان كج شدگي نيمكره جنوبي به بيشترين مقدار خود مي رسد. در اين روز ساكنان عرض جغرافيايي ۵/۲۳ درجه جنوبي (پایین ترین حدی که خورشید بر نیمکره جنوبی عمود میتابد) خورشيد را هنگام ظهر درست بالاي سر خود مشاهده مي كنند. اين روز كوتاهترين روز نيمكره شمالي و بلندترين روز نيمكره جنوبي است. (به آغاز زمستان در اصطلاح انقلاب زمستاني گويند) با توجه به توضيحات فوق مشخص مي گردد که چرا به مدار ۵/۲۳ درجه عرض شمالي كره زمين، راس السرطان گفته مي شود. ( همانطور که مي دانيد سرطان به مفهوم تيرمي باشد) و همينطور مدار ۵/۲۳ درجه عرض جنوبی کره زمین را راس الجدی گفته شده است.(جدی به مفهوم دی ماه می باشد)
ادامه مطلب رو بزنید و بخونید.